Bakan Fidan gazetecilerle iftar programında buluştu: Hürmüz Boğazı’na dikkat çekti

Gelişmeler, hem bölgemizin geleceğini hem de global istikrarı riske atabilecek nitelikte. İran’ın bölgedeki Arap ülkelerinde bulunan ABD üslerini direkt maksat alması, atılan adımların daha büyük bir bölgesel güvenlik krizine dönüşme ihtimalini artırıyor. Bir diğer başlık da Hürmüz Boğazı. Boğazın kapanması, global finans ve güç piyasalarında önemli dalgalanmalara yol açabilir. Bu da ABD’yi kısa müddette bir biçimde sonuç almaya zorlayabilir.

Öte yandan, birinci basamakta atakların İran’ın bölgedeki vekil ögelerinde çok besbelli bir hareketlenmeye yol açmadığını görüyoruz. Lakin Hizbullah tarafında kimi hareketlilikler oldu. İran halkı içinde, “rejim değişikliği sonucunu doğuracak” ölçekte bir dalgalanma ise şu an için görünmüyor.

Mevcut kurallarda en olumsuz senaryo şu: Çatışmanın tırmanarak sürmesi ve İran’la birlikte tüm bölgeyi içine çeken bir istikrarsızlık ortamının oluşması. Bunun yanında güç boyutu var. İran’dan doğal gaz akışının kesilmesi ya da Körfez ülkelerinden güç ithalatında önemli bir aksama yaşanması, global ölçekte güç arz güvenliği açısından değerli bir risk doğurabilir.

Bu sıkıntının askeri, güvenlik, siyasi, ekonomik ve güç boyutlarını farklı başka çalışıyoruz; mümkün senaryolara nazaran atılabilecek adımlar üzerinde hazırlıklarımızı sürdürüyoruz. Bizim temel isteğimiz, talebimiz net: Karşılıklı hücumlar bir an evvel dursun ve tekrar diplomasiye dönülsün. Bunu da bütün görüşmelerimizde açık biçimde vurguluyoruz.

Netanyahu natürel ki İran diye bir tehdidin ortadan kalkmasını istiyor külliyen hem bugün için hem gelecek için. Tehdidi ne olarak tanımlıyordu, İran’ın sahip olduğu yetenekler olarak tanımlıyordu. Artık yeteneklerin de ötesine geçip rejimin kendisi olarak tanımlıyor.

Rejim değişikliği maksadı var. Savaş, bizim olmasın diye uğraştığımız konuydu. Bunun uğraşını verdik. Yaratıcı tahliller de sunduk açıkçası. Hatta savaşın başlangıcını geciktirmiş de olduk. Aslında savaş daha erken başlayacaktı, biz biraz daha geciktirmiş olduk bu gayretlerle. Tahminen bir sonuca ulaşabilirdi ancak eski yola dönmeyi tercih ettiler. Tekrar müzakerenin ortasında bu savaş başladı. İranlılar, müzakerenin ortasında savaş başlaması problemini bir biçimde aslında diplomasinin ihanete uğraması olarak da nitelendiriyorlar. Bundan sonra ne olacağına önemli formda bakmak lazım.

Tabii burada saldıran güçlerin niyetine bakmak gerekir. Bence, İsrail ve ABD, İran’ı ilerisi için de tehdit oluşturacak bir İran olmaktan çıkartmak isteyeceklerdir.

Şimdi İran da maliyet üretmek için uğraş harcıyor. O da Körfez’deki güç gayelerini bombalayarak şu anda maliyet üretiyor. Açıkçası bu maliyet ne kadar daha devam eder, ne olur ona bakacağız. Lakin İran’ın beklediği yanıt gelmeyecek üzere… İran hani buraları bombalayarak bunlar da Amerika’ya baskı yapsınlar, savaşı durdursunlar falan diyecek lakin o olmayacak üzere. İran’ın elinde, bilmiyorum ne kadar kaldı…

Ancak İran, füze ve dronlar ile İsrail’i nitekim rahatsız edebilir,bunları önemli bir formda kullanırsa.

Şimdi bölgede birinci savaşta da buna benzeri bir kıpırdanmanın emaresini görmüştük. Artık bir kımıldama olur mu olmaz mı, bunu yakından takip ediyoruz. Yani farklı çizgideki Kürt kümelerin bir ortaya gelerek bir ittifak kurduklarını, ortak açıklamalar yaptıklarını da görüyoruz. Bunları olağan ki yakından takip ediyoruz. Bunlar rejimle ne kadar savaşacaklar, bulundukları yerdeki öteki etnisitelerle ne kadar savaşacaklar, ne olacak, neyi hedefliyorlar, nereden ne çıkar, hepsini takip ediyoruz, tahlil ediyoruz.

PKK, bilhassa bulundukları ülkelerdeki zayıflıklardan, bölünmüşlerden istifade eden bir yapı bütün terör örgütleri üzere. Terörsüz Türkiye’yle alakalı bilhassa şu anda Meclis’te devam eden bir süreç var, Kurul raporunu tamamladı. Bundan sonra artık siyasi partilerin kendi ortalarındaki uzlaşmaları, fikirleri, uyumları… Ne tipten kararlar alacaklar?.. Artık o halde bir tartışma yeri olacak. Lakin bizim gördüğümüz, olağan Terörsüz Türkiye’nin olması için terörsüz bölgenin olması gerekiyor, bunu daima teknik lisanı biraz düzeltmek için kullanmak zorunda kalıyoruz. Terörsüz bölge sorunu biraz Suriye’yi, Irak’ı, İran’ı ilgilendiren bir konu. Buralardaki denklemde örgüt resen irade koymadığı sürece, Terörsüz Türkiye’de muhakkak adımları atmak mümkün olmuyor. Yakından takip ediyoruz. İçerideki siyasal süreç farklı bir bahis. Onu ben dediğim üzere, şu anda siyasi partiler raporu aldılar. Bakıyorlar, kendileri de herhalde bir karar verecekler. Yeni devirde göreceğiz bakalım.

Kuzey Kıbrıs için çok fazla risk olduğunu düşünmüyorum an prestijiyle. Güney’de de riskin sonlu olduğunu düşünüyorum, çok sonlu. Sivil tesisler için çok fazla bir şey olmayabilir.

Tabii resmi olarak deklere etmiyorlar lakin bölge ülkelerinin İran’a karşılık verdiğine dair kimi savlar var. Bu argümanları biz de duyuyoruz. Bu yanlışsız da olabilir.

İran konusundan bağımsız olarak konuşuyorum: Türkiye kendini her vakit korur. Bunun için gerekli iradeye de yeteneğe de sahibiz.

Tüm muhataplarımızla gerekli teşebbüsleri hassasiyetle sürdürüyoruz. Sükûnetin sağlanması ve tekrar bir barış ortamı oluşması için ağır bir efor içindeyiz. İran’da ve genel olarak bölgemizde istikrarın korunması kritik. Bu nedenle çatışmaların bir an evvel bitmesi ve diplomatik sürecin başlaması gerektiğini her fırsatta söylüyoruz. Burada aslında tek katmanlı müzakere yok, çok katmanlı müzakere var. Birincisi savaşan tarafları tekrar masaya getirebilir miyiz? Saldıran taraf saldırısını ne vakit durduracak yahut durdurmaya hazır? Minimumu bunun, onları tatmin edecek bir askeri yetersizliğe ulaştırmak. En az savaşı durdurma şartı… Azamisi da rejim değişikliği. Yani, savaş, en erken temel askeri kabiliyetlerin yok edilmesi yahut etkisiz hale getirilmesiyle, en geç ise İran’da bir rejim değişikliğiyle sona erebilir. Bu en az kaidenin gerçekleşmesi aşikâr bir müddet, muhakkak bir askeri operasyon silsilesi isteyecek. İran geniş bir coğrafya. Füze sistemleri, radar sistemleri, hava savunma sistemleri, elektronik harp sistemleri, deniz kuvvetleri çok yere dağılmış.

Avrupalılarla birkaç gündür konuşuyoruz, Kaja Kallas aradı, sordu. Bugün Fransa aradı, çok uzun konuştuk. Artık Alman konuşmak istiyor. Merz Cumhurbaşkanımızla konuştu. Ursula von der Leyen aradı tıpkı formda. Barış istiyorsanız, birlikte çalışalım. Onları bir harekete sevk ediyoruz. Şu anda Körfez ülkeleri önemli bir durumla karşı karşıya. Ummanlıyla konuşuyoruz. Orada, Umman da hala bir şeyler yapmaya çalışıyor. Amerikalılarla konuşuyoruz.

Bir yandan diplomatik tahlil için temaslarımız sürüyor, bir yandan da çatışma bölgelerindeki vatandaşlarımızı yakından izliyoruz. Şu ana kadar olaylarda yaralanan ya da hayatını kaybeden rastgele bir vatandaşımız yok.

İran’da, ikili vatandaşlar dâhil, yaklaşık 20 bin civarında vatandaşımız bulunuyor. İran’la olan üç hudut kapımızdan hem Türk vatandaşlarımız hem de üçüncü ülke vatandaşları ülkemize şu an prestijiyle sıkıntısız formda geçiş yapabiliyor. Davet merkezimiz var, Başkonsolosluklarımız, Büyükelçiliklerimiz, burada Konsolosluk işleri ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü yani 24 saat çalışıyoruz. Her saatte bir rapor alıyoruz. Şu anda aslında can güvenliği açısından çok büyük bir problem yok fakat bilhassa Dubai’de tatilde bulunan vatandaşlarımızın geri dönüşünde bir ıstırap oldu zira Suudi Arabistan hariç hava alanı kapatılmış durumda. Dünden itibaren Suudi Arabistan zannediyorum açtı hava alanını. Riyad üzerinden, Cidde üzerinden uçakla gelebiliyor bizim vatandaşlarımız. Bir de orada yaşayıp çalışanlar var. Tatilde olanlar çok fazla olmayabilir. Onlarla yakın haberleşme, bağlantı halindeyiz. Bizim Konsolosluk Davet Merkezimize tüm bölgeden 1500 vatandaşımız ulaşarak bilgi talep etti.

Biz geçen Haziran Savaşı’ndan itibaren Dışişleri’nin uyumunda ilgili ünitelerle koordine toplantısı yapıyoruz. İçişleri, AFAD, Kızılay, Savunma, MİT… Her türlü planlamayı yapıyoruz. Bu hususta halkımız müsterih olsun. Gerekli imkanlara ve planlamalara sahibiz.

Şu anda İran kendi vatandaşlarını sondan çıkarmıyor. İran müsaade vermiyor şu anda. Münasebetiyle İran’dan hiç kimse gelmiyor şu anda bize. Lakin şu anda İran halkı, bir evvelki savaşta da gördük, 12 gün-13 gün boyunca hiçbir şey yapmadılar.

Tabii ki makûs etkiliyor, makus etkileyecek. Artık İsrail Gazze’ye giriş çıkışları durduruyor, biliyorsunuz savaştan ötürü ve vurulan başka ülkeler de bizim Gazze’de bir arada çalıştığımız ülkeler, Suudi Arabistan, Katar, Mısır, Ürdün vesaire bunlar, hepsi bir arada çalıştığımız ülkeler.

Mısır hariç, artık bu ülkelerin başında öteki acil ateşleri var ve ister istemez gündemleri değişiyor.

Filistin sorununda, daha evvel de söyledik, her türlü platforma takviye sağlama irademiz var. İnsani yardımlar baştan beri devam ediyor, herhalde bizden daha fazla veren olmadı. Münasebetiyle bizim bir de ayrıyeten nakdi deklarasyona girmemize gerek yok, birebir yardım daima yapılıyor. Onun dışında Milletlerarası Barış Gücü ile alakalı şu anda oluşan kompozisyonda hali hazırda bizden bir talep olmadı. İnsani yardım konusunda oldu. Bunu da yapıyoruz.

İsrail muhakkak yeteneklere civardaki ülkelerin kavuşmasını istemez. Şu anda o modda gidiyor. Bakalım bu çabalar devam edecek. Herkes kendi elindeki kartı bir formda oynayacak.

Ara seçimden evvel CAATSA’dan bir sonuç elde etmek için çalışılıyor. Biz siyasi adımları attık. Göreceğiz.

Avrupalılar bunu kendi ortalarında daha çok, ileri savunma sanayii alanında ileri götürdüler biliyorsunuz, SAFE üzere. Biraz daha işte Amerikan savunma sistemlerinden bağımsız hale gelelim lakin NATO’nun dışında NATO birliklerinin olmadığı, Avrupa’nın kendi birlikleri ile bir şeyler yapmaya ait kapsamlı bir çalışma ve plan halihazırda yok. Arayışlar var, tartışmalar var. Biz de tartışmaları yakından takip edip ediyoruz. Gerekli yerlerde gerek biz gerek diplomatlarımız müdahil oluyoruz. Bizim duruşumuz, Cumhurbaşkanımızın duruşu bu: Kendi mahallemizde bir oluşum olacaksa biz de bunun içerisinde daima bir arada olmaya hazırız.