Dışişleri Bakanı Fidan’dan ABD-İran savaşı bildirisi: Ateşkes bozulursa dünya ağır bedel öder

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, ABD ile İran ortasında devam eden müzakerelerde en kıymetli önceliğin ateşkesin sürmesi olduğunu belirterek, “Ateşkesin alternatifi, savaşa geri dönmek ve kimse bu senaryoyu tekrar yaşamak istemiyor. Zira şu anda tüm dünya iktisadı ve güç güvenliği, bu savaş nedeniyle ziyan görüyor.” dedi.

Bakan Fidan, Katar’ın Al Jazeera kanalında yayınlanan ve Resul Serdar Ataş’ın sorularını yanıtladığı röportajda, gündeme yönelik açıklamalarda bulundu.

Fidan, ABD ile İran ortasındaki ateşkes görüşmelerine ait, en acil önceliğin; ateşkesin devam etmesi olduğunu ve buna odaklandıklarını belirterek, “Ateşkesin alternatifi, savaşa geri dönmek ve kimse bu senaryoyu tekrar yaşamak istemiyor. Zira şu anda tüm dünya iktisadı ve güç güvenliği, bu savaş nedeniyle ziyan görüyor.” sözlerini kullandı.

Herkesin bu savaşın müzakere edilen bir tahlil ile sonlanmasını umduğunu söyleyen Fidan, müzakere sürecinin inişli çıkışlı ilerlediğini fakat bunun müzakerelerinin tabiatı olduğunu belirtti.

Fidan, müzakerelerdeki son uyuşmazlığın da bu sürecin bir kesimi olduğuna işaret ederek, müzakerelerin devam edeceğini lisana getirdi.

ABD tarafının, İran’ın teklifini reddettiğini lakin tekliflerin her vakit tekrar müzakere ve tabir edildiğini aktaran Fidan, arabulucular ya da teklif sunan tarafların, kendi sözlerini ve pozisyonlarını gözden geçirebileceğini, “yeni, kabul edilebilir bir ifade” kullanmanın mümkün olduğunu vurguladı.

Fidan, Türkiye’nin ABD ile İran ortasındaki müzakerelerdeki rolüne ait, Türkiye’nin 2010’dan bu yana arabuluculuk süreçlerinde rol almaya çalıştığını, bu müzakerelerin Pakistan tarafından çok düzgün halde yürütüldüğünü söz etti.

Türkiye’nin, Katar dahil bölge ülkeleriyle birlikte rolünün, arabuluculuk için elinden gelenin en uygununu yapan Pakistan’a olabildiğince yardım etmek olduğunu söyleyen Fidan, iki tarafla ve kendi ortalarında irtibatı sürdürdüklerini lisana getirdi.

Fidan, bu süreçte bazen en sıkıntı durumun, müzakerenin tıkanması olduğunu ve yaratıcı fikirler arandığını aktararak, tarafların ve arabulucunun bazen bu fikirleri bulamadığını ve bu durumda dışarıdan muteber ortaklara muhtaçlık duyulduğunu anlattı.

Taraflarla direkt görüşülmesinin yanı sıra bölge ülkeleri olarak kendi ortalarında da görüştüklerini belirten Fidan, bunun en başta bölge için çok kıymetli olduğunu, bu nedenle bölge ülkelerinin müzakere sürecine dayanak vermek için ellerinden geleni yaptığını söyledi.

Fidan, bölge ülkelerinin müzakere sürecine yaklaşımına ait vakit zaman kimi küçük çatışmaların yaşandığını ve son vakitlerde ne yazık ki Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve birtakım başka ülkelerin hücuma uğradığını hatırlattı.

Genel olarak ateşkesin şu anda sürdüğüne işaret eden Fidan, bölge ülkeleri ortasında manalı irtibat ve istişare süreçlerinin işlediğini belirtti.

Fidan, Mısır ve Ürdün dahil olmak üzere, bölgedeki tüm ülkelerin müzakere sürecinde ne durumda olunduğuna ve devam eden bu sürece daha uygun nasıl katkı verilebileceğine dair birbiriyle konuştuğunu aktardı.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, NATO’nun en değerli bedelinin Avrupa’daki üye devletler ortasındaki barışı ve işbirliğini sürdürmesi olduğunu belirterek, NATO içerisindeki tartışmalar nedeniyle 7-8 Temmuz’da Ankara’da düzenlenecek NATO Doruğu’nun İttifakın geleceği açısından çok kıymetli olduğunu söyledi.

Bakan Fidan, Katar’ın Al Jazeera kanalında yayınlanan ve Resul Serdar Ataş’ın sorularını yanıtladığı röportajda, gündeme yönelik açıklamalarda bulundu.

Türkiye ile Katar ortasında ABD-İran müzakerelerine dair uyuma ait, Türkiye’nin çok şey yaptığını ve Katar’ın çalışma formunun de Türkiye’nin yıllardır yaptığına çok benzediğini lisana getiren Fidan, “Aslında arabuluculuk işlerindeki uyumumuz 10 yıldan fazla bir müddettir devam ediyor. Bölgesel bir kriz nerede olursa olsun, Türk-Katar uyumu ve ortak uğraşı oradadır.” dedi.

Katar’ın çalışma halini sahiden takdir ettiklerini vurgulayan Fidan, Katar Buyruğu Temim bin Hamed Al Sani ile Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Muhammed bin Abdurrahman Al Sani’nin övgü peşinde değil, somut bir sonuç peşinde olduğunun altını çizdi.

Fidan, “Biz de bu türlü çalışıyoruz zira nihayetinde görmek istediğimiz şey, rastgele bir sorunun sonudur. Bu sefer, Körfez sorunu var. Geçen sefer, diğer bir şey vardı. Öteki seferinde, Libya’da diğer bir sorun vardı. Yani eksiksiz bir uyumumuz var.” sözlerini kullandı.

Diplomasinin başarısız olması ve tarafların tekrar savaşa girmesi halinde bir dizi senaryo olduğuna ve hangi senaryonun gerçekleşeceğine bağlı olarak farklı sonuçlarla karşılaşılabileceğine işaret eden Fidan, güç ve güç güvenliği açısından Türkiye’nin Hürmüz Boğazı’na çok bağımlı olmadığını vurguladı.

Fidan, “Orta Asya’dan, İran’dan, Rusya’dan ve Azerbaycan’dan Türkiye’ye petrol ve doğal gaz getiren 3 büyük boru sınırı var. Gücümüzü gemilerle taşımadığımız için güç güvenliği açısından etkilenmiyoruz.” değerlendirmesinde bulundu.

Herkesin güç fiyatları açısından olumsuz etkilendiğini aktaran Fidan, savaşın devam etmesi halinde kimi istenmeyen sonuçlarla karşılaşılabileceğine lakin ellerinden gelenin en uygununu yapmaya çalıştıklarına dikkati çekti.

“Dolayısıyla büyük çoğunluk tarafından kabul edilmeyebilecek yeni bir düzenleme getirmek, yeni bir çatışma kaynağı olabilir. Bunu istemiyoruz zira bu, öbür tansiyon noktaları yahut düğüm noktaları için örnek teşkil edebilir ve dünya iktisadı bunu kolay kolay kaldıramaz. Bu nedenle savaştan evvel olduğu üzere tüm gemilerin hür geçişini görmek istiyoruz.”

ABD ile İran ortasında mutabakat sağlanması halinde Türkiye’nin ne tıp katkılar ve düzenekler sunabileceğine ve Hürmüz Boğazı’nın mayınlardan temizlenmesinde bir rol oynayıp oynamayacağına ait soru üzerine Fidan, rastgele bir sistem önermediklerini, Hürmüz Boğazı’ndaki problemleri ele alacak bir düzenek oluşturmaya yönelik kimi teklifleri yanıtladıklarını aktardı.

Fidan, meselelerin farklı tarifleri ve tahlilleri olduğuna değinerek, bu fikirlerin görüşülmesi gerektiğini, Fransa ve İngiltere’nin farklı teşebbüslerde bulunduğunu, daha sonra bu teşebbüslerin birleştiğini hatırlattı.

Bu süreçte görüşmelere katıldıklarını, fikirleri ve teklifleri gördüklerini anlatan Fidan, “İran ve ABD’nin görüşmelerini olumlu bir formda sonuçlandırmalarını, bir uzlaşma ve muahedeye varmalarını umuyorum. Sonrasında ek bir takviyeye muhtaçlık duyulursa biz de orada olabiliriz. Lakin rastgele bir muahede ya da diplomatik bir sonuç olmadan iştirakimizin manalı ya da olumlu olmayacağını düşünüyorum.” diye konuştu.

Fidan, ABD ve İran’a barışçıl tahlil tarafındaki tavsiyesine ait tarafların 20 yıldan fazla müddettir nükleer sıkıntıyı görüştüğünü ve savaşın ana kaynağının da bu husus olduğunu vurgulayarak, geçen yıla kadar tarafların sıcak savaştan kaçındığını lisana getirdi.

“İsrail’in provokasyonuyla İran ile ABD ortasında tam ölçekli bir savaş. Artık tarafların deneyim edeceği bir şey kaldığını düşünmüyorum. Bence artık durup, yalnızca ilgili iki ülkeyi değil, tüm dünyayı etkileyen bu meseleye gerçek bir tahlil bulma vakti geldi. Savaşı sonlandırmak ve taraflar ortasında olağan hayata dönmek için kâfi istek ve niyet var, bu iki taraftan alınan izlenim.”

Fidan, taraflar ortasındaki durumun tırmanma eğiliminde olmasıyla hem dünya iktisadı hem de bölgesel istikrar açısından daha fazla trajedinin ve olumsuzluğun ortaya çıkma riski bulunduğuna dikkati çekerek, “Sonuç olarak her iki tarafın da kalıcı bir tahlile ulaşmayı başarabileceğini düşünüyoruz.” dedi.

ABD ve İran’ın mutabakata varamaması durumunda, bunun tesirlerinin yeni bir bölgesel tertip oluşturup oluşturamayacağıyla ilgili soruya Fidan, “Evet oluşturabilir. Bu, son 30 yıldaki savaşlardan, terörizmden, istikrarsızlıktan, işgallerden ve bölgemizde yaşanan her şeyden acı dersler çıkaran bölgesel ülkelerle savaştan evvel bile tartıştığımız bir bahis. Bence bölgesel kapasite, nitekim yaratıcı fikirler üretmek ve bunları uygulamak için gereğince olgunlaştı.” karşılığını verdi.

Fidan, “hegemon” sözünü bölgenin “sözlüğünden” silmeye çalıştıklarını lisana getirerek, bölgede boyun eğme ve tahakküme yer olmadığını, bölge ülkeleri ortasında toprak bütünlüğü, egemenlik ve güvenliğe hürmet temelli bir işbirliğinin getirilmesini istediğini vurguladı.

“Bu yalnızca iki taraf ortasında uygun bir görüşmeydi. Ukrayna, bölgede yeni, Türkiye ise uzun vakittir bölgede. Bence bu yalnızca 3 ülke ortasında uygun bir görüşmeydi. Suriye ile eksiksiz bağlantılarımız var, Ukrayna ile de uzun vakittir âlâ bağlarımız var. Bu yüzden iki ülkenin muhtemel işbirliği alanları hakkında görüşme yapması düzgün oldu diye düşünüyorum.”

Fidan, Suriye’nin şu anda bölgenin başka ülkeleriyle yeterli bağlar kurduğunu aktararak, Brüksel’de dün gerçekleşen Avrupa Birliği (AB) ile Suriye ortasındaki birinci “Üst Seviye Siyasi Diyalog Toplantısı’ndan” âlâ bir sonuç elde edildiğini, bu yüzden Suriye’nin bölge için “bir muvaffakiyet öyküsü” olduğunu belirtti.

“Bölge ülkeleri bir ortaya geldi ve Suriye’ye karşı tek tip bir durum belirledi. Suriye, bu konuma çok başarılı bir halde karşılık verdi. Artık herkes, Suriye’de istikrar ve güvenliğin tadını çıkarıyor. Suriye, evvelden iç savaşın, terörizmin beşiği ve bütün bölge ülkeleri için bir tehditti. Artık, elhamdülillah, bunların hepsi geride kaldı. Artık Suriye, kimseye tehdit oluşturmayan istikrarlı bir ülke. Türkiye de dahil olmak üzere, farklı ülkelerden tüm mülteciler geri dönüyor. Ve bu büyük bir muvaffakiyet.”

“Her şeyden evvel, biliyorsunuz bu soruyu geçen yıl bu vakitlerde sorsaydınız, örneğin; silahlı kümelerin birleştirilmesi sorunu vardı ve bu büyük ölçüde başarılı oldu. Artık silahlı kümeler, tek bir komuta ve denetim altında. Bu, YPG’nin problemiydi. Ve bu sorun, üzerinde mutabakata varılmış bir yol haritasının sonucu olarak hala tahlil basamağında. Lakin artık ülkede farklı etnik kümeler, milliyetler ve dinler açısından izafi bir barış var. Büyük bir çatışma bildirilmedi. Fakat hepimiz için daha kaygı verici olan İsrail’in niyeti.”

Fidan, İsrail’in Suriye’deki hareketlerinin öncelikle Türkiye’nin güvenlik tasaları perspektifinden sunulmaması yahut tanımlanmaması gerektiğini vurguladı.

“Bu, Suriye için büyük bir ulusal güvenlik tehdididir ve tıpkı Lübnan, Batı Şeria ve Gazze için olduğu üzere. Bu nedenle, bence tüm Arap ülkeleri, Müslüman ülkeler, bölgesel ülkeler, Avrupalılar, herkes bir ortaya gelmeli ve bu siyasete karşı çıkmalıdır, zira hiç kimse Suriye’den gelen ve Avrupa da dahil olmak üzere öbür tüm ülkelere giden ek bir mülteci akını görmek istemez. Hasebiyle İsrail, istikrarsızlığın, savaşların, yıkımın ve kitlesel göçün kaynağı ve nedeni olmaktan vazgeçmelidir.”

“Çünkü biz coğrafik olarak Avrupa’da yer alıyoruz, Güney Kafkasya’da bir pozisyona sahibiz. Doğu hudutlarımıza baktığınızda İran’la sonumuz var ve bu tüm Asya’ya uzanıyor. Güneydoğu sonlarımıza baktığınızda Irak ve İran var, bu da Batı’nın Orta Doğu olarak isimlendirdiği bölgeye kadar iniyor. Kuzeye baktığınızda Karadeniz var. Güneye baktığınızda Akdeniz var. Bu nedenle çok coğrafyalı ve çok boyutlu stratejik yönelim siyasetlerine sahip olmak zorundayız.”

Stratejik yönelimin ve dengelerin bölgelere nazaran farklılık gösterdiğini belirten Fidan, “Bu yüzden tıpkı bedeller ve birebir unsurlarla farklı bölgelerde dış siyasetimizi dikkatli halde yürütüyoruz.” dedi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 20 yılı aşkın müddettir devam eden idaresinde, Türkiye’de ekonomik kalkınma, siyasi istikrar, halkın refahının artırılması ile altyapı ve kamu hizmetlerinin yaygınlaştırılması ismine atılan adımların benzerini bölgede de görmek istediklerini vurgulayan Fidan, “Bu nedenle bölgemizde ve bölgemizin ötesindeki her çatışmada arabuluculuk için çok ağır çalışıyoruz. Balkanlar’da, Güney Kafkasya’da, Orta Doğu’da, Asya’da ve Karadeniz’de kalkınma ve bölgesel barış görmek istiyoruz.” diye konuştu.

Fidan, bu kapsamda Ukrayna ile Rusya ortasındaki ateşkes görüşmelerine faal formda katıldıklarını, Balkanlar’da Balkanlar Barış Platformu’nun kurulduğunu aktararak, birebir vakitte Irak’ta daha sorumlu olunması, Suriye’de istikrar sağlanması ve İran’da ateşkes için çalışıldığını belirtti.

Bakan Fidan, Türkiye’nin bölgedeki siyasi tavrının dengeli olduğunu ve istikrar sağlanmasını amaçladığını söyledi.

Farklı coğrafik bölgelere yönelik, farklı stratejik perspektiflerin vakit zaman birbiriyle çelişebildiğini belirten Fidan, bunun Avrupa güvenliği açısından başa çıkılması gereken zorluklardan biri olduğunun altını çizdi.

Fidan, “Bence NATO son derece gerekli. Uzun vakittir NATO sırf caydırıcılıkla ilgili değildi. Bence caydırıcılık, NATO için ikinci kıymetli öge olacak. Bana nazaran, NATO’nun en kıymetli pahası; Avrupa’daki üye devletler ortasında barışı ve işbirliğini sürdürmesi.” dedi.

NATO’nun 2. Dünya Savaşı’nın çabucak akabinde kurulmasına kadar Avrupa ülkeleri ortasında çok sayıda savaş yaşandığına, NATO’nun Soğuk Savaş devrinde kurulduğunda ülkelerin birbirlerinin güvenliğine, toprak bütünlüğüne ve egemenliğine bağlılık taahhüdünde bulunduğuna dikkati çeken Fidan, bunun sonucunda bölgesel istikrar oluştuğunu belirtti.

Fidan, “Buna Amerikalılar öncülük etti. Bu süreç, Avrupa topluluğunun akabinde da Avrupa Birliği’nin (AB) kurulmasına yol açtı. Artık ise Amerika’nın Avrupa güvenliğinden çekilmesi konuşuluyor.” değerlendirmesinde bulundu.

ABD’nin uzun vakittir itirazlarını ve tenkitlerini lisana getirdiğini belirten Fidan, bu durumun ABD Başkanı Donald Trump’tan önceki idarelerde de farklı husus ve seviyelerde yaşandığını anlattı.

Fidan, “Avrupalı ülkelerin, kendi hisselerine düşeni buna uygun halde üstlenmeleri gerektiğini, aksi takdirde her yükün ABD tarafından taşınmasının adil olmadığını tabir ediyorlardı. Bunun hiç kimsenin çıkarına hizmet etmediğini söylüyorlardı.” dedi.

Bu mevzunun pek çok defa vurgulandığını ve münasebetiyle Avrupalılar tarafından anlaşıldığını belirten Fidan, Avrupa ülkelerinin halihazırda savunma harcamalarını ve sanayi altyapılarını artırdığını lakin öteki kimi meselelerin da olduğunu söyledi.

Fidan, “Şu anda Avrupa güvenliğinin tarifi üzerinde uzlaşılmış değil zira NATO şemsiyesi altında 2 Avrupa var. Bunlardan biri, AB. Başkası ise NATO üyesi olup, AB üyesi olmayan ülkelerden oluşuyor. Türkiye, Norveç, İzlanda, Arnavutluk, Karadağ, (Kuzey) Makedonya üzere. Bu ülkeler, NATO çatısı altında yer alıyor fakat AB üyesi değiller.” diye konuştu.

“Şimdi Avrupa Birliği çatısı altında bir tartışma yürütülüyor. Avrupa Birliği ülkeleri tarafından kararlar alındı ve savunma harcamalarını artırmak ve savunma sanayi altyapısını güçlendirmek için bunları uygulamaya başladılar. Pekala Avrupa’daki öteki ülkeler? Şimdiye kadar NATO, bir şemsiye örgüttü, aslında bütün bu farklılıkları bir halde yönetiyordu. Fakat artık NATO’nun kendi içinde bile ayrışan çıkarlar ve yapılar var.”

Fidan, ABD’nin transatlantik güvenlikten daha fazla çekilmeye karar verip, NATO içinde kalmaya devam etmesi halinde yarı yapısal bir meseleyle karşı karşıya kalınabileceği değerlendirmesi yaparak, “ABD, hala içeride olur fakat kimi boşlukların diğer ülkeler tarafından doldurulması gerekir. Bu nedenle bence temmuzda Ankara’da yapılacak NATO Tepesi, NATO’nun geleceği açısından çok kıymetli.” dedi.