ABD ve İran ortasında karşılıklı bildiriler: Mutabakatta eksik öge itimat

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a saldırarak başlattığı savaşta muahede ihtimalinde itimat krizi en büyük mani olarak duruyor. İran, ABD ve arabulucu Pakistan, savaşı sona erdirmeye yönelik görüşmelerde ilerleme kaydedildiğini açıklarken, ABD Başkanı Donald Trump da mutabakata büyük ölçüde yaklaştıklarını söyledi. Masada karşılıklı saldırmazlık mutabakatı olduğu da ortaya çıktı. İran’ın Fars haber ajansı, Tahran ve ABD ortasında potansiyel bir mutabakat taslağında Washington ve müttefiklerinin İran ve müttefiklerine saldırmayacağının koşul koşulduğunu belirtti. Buna karşılık İran da ABD ve müttefiklerine karşı önleyici bir askeri hücum başlatmayacağına dair “söz verirken” Washington’ın kelamında durup durmayacağı konusunda tasa taşındığı belirtildi.

Tasnim haber ajansı da, mutabakat taslağına nazaran Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerde savaşın sona erdirileceğini, İsrail’in de Lübnan’daki savaşı sona erdirmesi gerektiğini belirtti. İran’ın dondurulmuş varlıklarının bir kısmının birinci kademede özgür bırakılması gerektiğini, öteki varlıkların hür bırakılması için müzakereler sürecinde bir düzenek oluşturulması gerektiği tabir edildi. Katar merkezli Al Jazeera’nın ismi açıklanmayan bir kaynağa dayandırdığı haberde, ABD ve İran’ın bu bahiste muahede sağladığı argüman edildi.

Tasnim, mutabakata varılması durumunda Hürmüz Boğazı’nın durumunun savaş öncesi şartlarına dönmeyeceğini lakin boğazdan geçebilecek gemi sayısının 30 gün içinde savaş öncesi düzeyine döneceğini açıkladı. İran’ın Hürmüz’deki egemenliğine vurgu yapılırken, Tasnim, mutabakata nazaran deniz ablukasının 30 gün içinde büsbütün kaldırılması gerektiğini söyledi. Deniz ablukasının kaldırılmaması durumunda Hürmüz’de rastgele bir değişiklik olmayacağı da tabir edilirken boğazdan geçiş ve seyrüseferde yapılacak rastgele bir değişikliğin, ABD’nin mutabakat taslağındaki öteki taahhütlerinin yerine getirilmesine bağlı olduğu belirtildi. ABD’nin İran’ın etrafındaki güçlerini çekme taahhüdünün, potansiyel mutabakat taslağında İranlılarca vurgulandığı kaydedildi.

Nükleer konusundaki müzakereler için de 60 günlük bir süre belirleneceği açıklandı. Tasnim ajansı, İran’ın nükleer mevzularla ilgili rastgele bir şeyi şimdi kabul etmediğini söyledi. ABD’nin İran’ın teslim etmesinde ısrar ettiği yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokuna ait planın da 30 ila 60 gün içinde müzakere edileceği kaydedildi. Üst seviye bir İranlı kaynak Tahran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarını teslim etmeyi kabul etmediğini ve İran’ın nükleer probleminin ön muahedenin bir kesimi olmadığını aktardı. İranlı kaynak, İran Ulusal Güvenlik Kurulu’nun mutabakat taslağını onaylaması durumunda taslağın son onay için İran dini lideri Mücteba Hamaney’e gönderileceğini söyledi. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da ülkesinin nükleer silah üretmeyi hedeflemediğini belirterek, “Dünyaya, nükleer silah peşinde olmadığımıza ait garanti vermeye hazırız” dedi.

ABD Başkanı Donald Trump, kendisine ilişkin Truth Social’da yaptığı açıklamada ‘’İran müzakereleri şu an yapan bir halde ilerliyor. Temsilcilerime muahede konusunda çabuk etmemelerini söyledim. Muahede sağlanana, onaylanana ve imzalanana kadar deniz ablukası yürürlükte kalacaktır. Her iki taraf da çabuk etmemeli ve işi gerçek yapmalıdır. Yanılgı olmamalı. İran ile ilgilerimiz çok daha profesyonel ve verimli bir hale gelmektedir. Tahminen İran da İbrahim mutabakatlarına katılmak ister” dedi. Trump, İran ile mümkün muahedenin “ya şahane ve manalı olacağını ya da rastgele bir mutabakat olmayacağını” belirtti.

Pakistan Başbakanı Şehbaz Şerif de ABD Başkanı Donald Trump’ı barışı sağlamak için gösterdiği “olağanüstü çabalar” nedeniyle tebrik ederken ve Pakistan’ın görüşmelere devam etmeye kararlı olduğunu söyledi. İran Meclisi ve Müzakere Heyeti Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, çeşitli temaslarda bulunmak üzere beraberindeki heyetle dün Katar’a gitti.

ABD Başkanı Donald Trump bir öbür Truth Social paylaşımında da İran ile mümkün bir mutabakata Abraham Muahedesi dayatmasında bulunmaya devam etti. Trump, Ortadoğu’daki ve başka bölgelerdeki Müslüman çoğunluklu ülkelere, ortaya çıkmakta olan İran barış mutabakatının bir modülü olarak İsrail ile alakaları olağanlaştırma davetinde bulundu. Trump, Truth Social paylaşımında, “Bir ya da iki ülkenin bunu yapmamak için bir nedeni olabilir ve bu kabul edilir, fakat birçoklarının İran’la yapılacak bu uzlaşmayı aksi halde olacağından çok daha tarihi bir olaya dönüştürmeye hazır, istekli ve muktedir olması gerekir” diye yazdı. “Bu süreç Suudi Arabistan ve Katar’ın derhal imza atmasıyla başlamalı ve öbür herkes de onları takip etmelidir. Şayet bunu yapmazlarsa, bu muahedenin bir kesimi olmamalılar; zira bu berbat niyet göstergesidir” çıkışını yaptı.