Trump dünyayı krize soktu

ABD ve İsrail’in 28 Şubat 2026’da İran’a yönelik başlattığı hücumlarla başlayan savaş 100. gününü geride bırakırken, çatışmaların insani bilançosu giderek ağırlaşıyor. Birinci günlerde kısa müddette sona ereceği öngörülen savaş, ateşkes teşebbüslerine karşın bölgesel bir krize dönüşmüş durumda. Açık kaynak bilgilerine nazaran çatışmalarda şimdiye kadar en az 7 bin kişi hayatını kaybetti. Ölümlerin 3 bin 593’ü Lübnan’da, 3 bin 468’i İran’da gerçekleşirken, Körfez ülkelerinde 29 kişi hayatını yitirdi. İran’ın ataklarında ise 26 İsrailli ve 13 ABD askeri öldü. Savaşın yol açtığı göç dalgası da dikkat alımlı boyutlara ulaştı. Birinci iki haftada 3 milyondan fazla İranlı yerinden edilirken Lübnan’da konutlarını terk etmek zorunda kalanların sayısı 1 milyonu aştı.

Ayrıca, nisan ayında yürürlüğe giren ateşkese karşın İsrail’in Lübnan’ın güneyindeki operasyonları devam ediyor. İsrail ordusu, haziran başında Nebatiye kentine kadar ilerleyerek son 25 yılın en derin kara harekâtlarından birine imza attı. Tarihi Beaufort Kalesi’nin ele geçirilmesiyle birlikte İsrail güçleri yaklaşık 2 bin kilometrekarelik alanı denetim altına aldı. Bu sayı, Lübnan topraklarının yaklaşık beşte birine tekabül ediyor. İsrail, operasyonların hedefinin Litani Nehri’nin güneyindeki Hizbullah ögelerini etkisiz hale getirmek olduğunu savunsa da askeri faaliyetlerin bu sınırın çok ötesine geçti. Lübnan hükümeti ise atakları “toplu cezalandırma ve yakıp yıkma politikası” olarak nitelendiriyor.

Savaşın en büyük tesirlerinden biri de güç piyasalarında hissedildi. Dünya petrol ve doğalgaz ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki hareketlilik önemli biçimde azaldı. Savaş öncesinde günde yaklaşık 100 geminin geçtiği boğazdan son üç ayda ortalama yalnızca yedi gemi geçebildi. Ticaret yollarındaki aksama petrol fiyatlarını süratle üst taşıdı. Artan güç maliyetleri dünya genelinde akaryakıt fiyatlarını da yükseltti. El Cezire’nin derlediği bilgilere nazaran 146 ülkede akaryakıt fiyatları arttı. Myanmar’da artış yüzde 90’ı aşarken, Nijerya’da yüzde 50’ye, Peru’da ise yüzde 40’a ulaştı. Güç fiyatlarındaki yükseliş besin üretiminden nakliyeciliğe kadar birçok dalda maliyet baskısını artırarak global enflasyonu tetikledi.

8 Nisan’da Pakistan’ın arabuluculuğunda ilan edilen iki haftalık ateşkes, savaşın sona ermesi için umut oluşturmuştu. Lakin taraflar ortasındaki inanç eksikliği nedeniyle diplomatik süreç ilerleme kaydedemedi. Ateşkesin çabucak akabinde İsrail’in Lübnan’a yönelik ağır hava hücumları düzenlemesi tansiyonu tekrar tırmandırdı. 11-12 Nisan tarihlerinde İslamabad’da gerçekleştirilen ABD-İran görüşmeleri de sonuçsuz kaldı. Taraflar bilhassa İran’ın nükleer programı konusunda anlaşamadı. İran’ın sunduğu karşı teklif Washington tarafından reddedilirken ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukası müzakere sürecini daha da zorlaştırdı. Uzmanlar, tarafların kısa vadeli ateşkeslerde uzlaşabilse de kalıcı ve detaylı bir mutabakatın hala uzak bir ihtimal olduğunu belirtiyor. Savaşın 100. gününde çatışmaların şiddeti azalmış görünse de hem alanda hem de diplomasi masasında belirsizlik sürüyor.

CBS News televizyonu, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent’in çevresinden ismi belirtilmeyen kaynaklardan aldığı bilgilere nazaran, Bessent’in, Körfez bölgesindeki ülkelerde savaşın başından bu yana İran’ın yol açtığı zararın kestirimi maliyetinin öğrenilmesi konusunda Bakanlığa direktif verdiğini öne sürdü. Kaynaklar, Hazine Bakanlığı’nın, “İran’ın, Körfez ülkelerinde yol açtığı ziyana ait tamir ve tekrar inşa çalışmaları için Tahran’a ilişkin varlıkların kullanılması niyeti olduğunu”, bu varlıkların kullanılıp kullanılmayacağının değerlendirileceğini belirtti.

İran Dışişleri Bakanlığı, ABD’nin, İran ile yapılan ateşkesi ihlal ederek Orta Doğu’yu risklerle karşı karşıya bıraktığı belirtildi. Washington’ın bölgeyi yine çatışma ortamına sürüklediği kaydedilerek bölge ülkelerine İran’a yönelik saldırgan faaliyetlerin gerçekleştirilmesi emeliyle ABD’ye kendi topraklarını yahut tesislerini kullandırmaktan kaçınmaları davetinde bulunuldu. Açıklamada, “Bu hukuka alışılmamış hareketlerin sonuçlarının ve her türlü mümkün tırmanmanın sorumluluğu ABD hükümetine ilişkin olacaktır. İran egemenliği ile ulusal çıkarlarını mevcut tüm imkân ve kabiliyetlerini kullanarak savunacaktır” tabirlerine yer verildi.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), ABD ordusunun Hürmüz Boğazı üzerinde deniz trafiğine tehdit oluşturan 2 İran insansız hava aracını (İHA) düşürdüğünü bildirdi. CENTCOM’un X hesabından mevzuya ait yapılan açıklamada, ABD ordusunun, “İran’ın saldırganlığına karşı teyakkuzda olmaya devam edeceği” kaydedildi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Pakistan İçişleri Bakanı Muhsin Nakvi ile Tahran’da bir ortaya geldi. Arakçi , toplumsal medya hesabından yaptığı paylaşımda, görüşmede Pakistan’ın orta buluculuğuyla yürütülen Tahran-Washington ortasındaki diplomatik sürece ait görüş alışverişinde bulunulduğunu bildirdi.