Türkiye masayı kuran ülke

Dünya giderek karmaşıklaşan bir güvenlik periyodundan geçiyor. Memleketler arası kurumlar savaşları önlemekte zorlanıyor, klâsik ittifakların verdiği teminatlar sorgulanıyor. Orta Doğu’da ise Gazze’den Lübnan’a, Suriye’den Yemen’e ve İran’dan Körfez’e uzanan bir istikrarsızlık jenerasyonu bulunuyor.

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması bu türlü bir ortamda ortaya çıktı. Yaklaşık bir yıl süren müzakerelerin akabinde mutabakatın imza altına alınması, süreksiz bir kriz yansısı değil, uzun vadeli bir diplomatik hazırlığın sonucu olduğunu ortaya koydu. Bir yıla yayılan bu hazırlık, Ankara’nın masaya panikle değil, hesaplı bir stratejiyle oturduğunun da işareti olarak bedellendiriliyor.

Üç ülkeden birine yönelik silahlı akının tarafların tümüne yapılmış sayılması kararı, Mekke Anlaşması’nı sıradan bir askerî iş birliğinin ötesine taşıyor. Üç ülke güvenliklerini ortak bir tabanda tanımlıyor ve akına uğrayan tarafın yalnız bırakılmayacağına ait güçlü bir siyasi garanti veriyor. Ortaya çıkan yapı, Orta Doğu’da uzun müddettir eksikliği hissedilen bölgesel bir garanti düzeneği olarak bedellendiriliyor.

Mekke Anlaşması’nın Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51. maddesine dayanması, savunma niteliğini hukuken güçlendiriyor. Bu madde devletlerin ferdî ve kolektif yasal müdafaa hakkını tanıyor. Hasebiyle muahede taarruz yetkisi değil, silahlı hücum hâlinde ortak savunmanın çerçevesini oluşturuyor.

Mekke Anlaşması, Ankara açısından açık bir diplomatik muvaffakiyet. Türkiye, Pakistan’la klâsik dostluğunu ve Suudi Arabistan’la yine kurduğu inanç münasebetini kurumsal bir savunma iştirakine dönüştürdü. Birkaç yıl evvel önemli meseleler yaşayan Ankara ile Riyad’ın bugün ortak savunma muahedesine imza atması, Türk diplomasisinin hareket yeteneğini gösteriyor. Türkiye geçmişteki uyuşmazlıkların dış siyasetin geleceğini daima esir almasına müsaade vermeden münasebetlerini karşılıklı çıkar temelinde tekrar kurabiliyor.

Ankara bu yapıya sonradan katılan tali bir ülke değildir. Yeni sistemin üç kurucu aktöründen biridir. Böylelikle NATO, Karadeniz, Kafkasya, Doğu Akdeniz, Körfez ve Güney Asya güvenlik etrafları arasında ilişki kurabilen merkez ülke pozisyonunu güçlendiriyor. Türkiye artık kendisine sunulan güvenlik siyasetlerine sırf ahenk sağlayan değil, güvenlik mimarisi tasarlayan ve farklı aktörleri birebir masada buluşturan bir ülke pozisyonuna yükseliyor.

Mekke Ortak Savunma Anlaşması, bütün teknik detayları açıklanmış klasik bir askerî ittifaktan evvel güçlü bir siyasi irade ve karşılıklı teminat beyanı olarak bedellendiriliyor. Muahedenin çerçevesi şimdi netleşmese de mevcut çerçeve bile Türkiye açısından değerli kazanımlar içeriyor. Ankara ek bir siyasi ve stratejik teminat elde ediyor. Savunma sanayii için yeni yatırım ve ihracat imkânlarına kavuşuyor. Güç ve ticaret yollarında daha fazla kelam sahibi oluyor. NATO içindeki pahasını korurken Körfez ve Güney Asya’daki tesirini genişletiyor.

Ankara, Türkiye’nin NATO üyeliği ile bölgesel iştiraklerinin birbirinin alternatifi olmadığını açıkça belirtiyor. Mekke Anlaşması mevcut memleketler arası yükümlülükleri geçersiz kılmıyor, güvenlik yükünün paylaşılmasını sağlıyor. Yeni paydaşlığın Türkiye’nin NATO içindeki kıymetini azaltmak yerine artırabileceği belirtiliyor. Körfez ve Güney Asya’da etkili güvenlik ilgileri kurabilen bir Türkiye’nin, Batılı müttefikleri açısından daha değerli hâle geleceği söz ediliyor.

Anlaşmanın Türkiye’ye sağlayabileceği yararların askerî alanla hudutlu olmadığına dikkat çekiliyor. Kızıldeniz, Babülmendep, Hürmüz Boğazı ve Hint Okyanusu’ndaki güvenliğin Türk iktisadını direkt etkilediği belirtilirken, bu güzergâhlarda yaşanan krizlerin güç fiyatlarını ve taşıma maliyetlerini artırdığı vurgulanıyor. Üç ülkenin deniz güvenliği ve istihbarat alanında daha yakın çalışmasının Türkiye’nin ihracat sınırlarının ve güç tedarikinin korunmasına katkı sağlayabileceğine dikkat çekiliyor.

Mekke’de atılan imzanın güçlü bir sembolik manası da bulunuyor. Anadolu’dan Hicaz’a, İslamabad’dan Riyad’a uzanan sınır ortak tarih, inanç, kardeşlik ve güç vakitlerde dayanışma iradesini temsil ediyor. Mekke Anlaşması bu yakınlığı kurumsal bir stratejik iştirake dönüştürme fırsatı sunuyor.