Avrupa ışığı Türkiye’de arıyor

Hamburg’da Die Zeit gazetesinin 80. kuruluş yıl dönümü aktifliği. Alman liberalizminin sesi yayın organının doğum günü. Bu manalı gün, Türkiye ile Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula Von der Leyen ortasında bir krize dönüştü. Almanya seçkinlerinin katıldığı siyasi forum, Alman siyasetçinin “gafı” ile siyasi gündemin merkezine oturdu.

Von der Leyen, AB’nin bütünleşmesi içerikli konuşmasında “Avrupa kıtasını tamamlamayı başarmalıyız ki Rus, Türk yahut Çin tesirine girmesin. Daha büyük düşünmeliyiz” tabirine yer verdi. “Büyük lokma yut, büyük kelam söyleme” misali bir konuşma oldu.

Leyen “gaf” yapsa da Avrupalı yeni jenerasyon siyasalların çoğunluğu, Merkel periyodunun muhafazakâr telaffuzundan kurtulmuş durumdalar.

Eski Alman Savunma Bakanı da olan Leyen, Helmut Kohl silsilesinden, Angela Merkel periyodundan kalma siyasi bir figür. Merkel’in de “kankası.” Aslında Avrupa’nın; Rus gücü, Çin’in ucuz üretimi ve Amerika’nın güvenlik şemsiyesi altında yaşadığı periyodun bittiğini vurgulamak istedi. İçgüdüsüne yerleşmiş anti-Türkiye gücü ve Almanya mahfillerine hükümran Türkiye söylemi, Avrupa’nın hayrına olmayan bir tabire imza atmasına neden oldu.

Türkiye’nin Ukrayna ile birlikte Avrupa kurumları dışında tutulması fikri 30 yıllık bir maziye sahip. Die Zeit gazetesinde eski Başbakan Helmut Schmidt tarafından Berlin Duvarı’nın yıkılmasından bugüne kadar zati savunuluyor.

Peki, 30 yıldır tekrarlanan bu klişe neden artık reaksiyon çekiyor?

İki ülkenin birlikte dışarıda tutulmasının artık Avrupa’nın canını yakan bir bedeli var.

Ursula von der Leyen üzerine bir kurgu oluştursak da Türk yorumcuların ekseriyetinden farklı bir kıymetlendirme yapmak daha gerçekçi. Bahis AB, NATO, Türkiye ekseninde, olumsuz mazi referans alınarak tahlil ediliyor. Fransa ve Yunanistan tezleri yerli kamuoyunda endişeye dönüştürülüyor.

Amerika, İngiltere, Almanya ve Rusya’nın, hatta Çin ile Japonya’nın savunma stratejileri alanındaki gelecek dizaynları ile bağlantı gözden kaçırılıyor.

Türkiye’nin Avrupa’nın kararsızlık sürecinde, Ukrayna ulusal uğraşına can suyu olduğu, Karabağ’ı Batı emperyalizminin elinden çekip aldığı, Somali üzerinden Hint Okyanusu’nun değerli mevkiinde alan hâkimiyeti oluşturduğu, Libya’da Yunanistan kartını yırtıp attığı, Suriye’de Atatürk’ün görmeye ömrünün vefa etmediği Hatay sürecini sürdürdüğünü AB ve NATO uzmanı Türk yorumcular seslendirmiyor.

Oysa, Türkiye’nin Rusya ve Çin ile tıpkı cümlede sayılması yalnızca nezaket zaviyesinden kıymetlendirilebilir mi?

2017 yılından bu yana Almanya’da devlet evraklarında Türkiye’nin Rusya ve Çin ile yan yana dizildiği bizler için malum. Hatta bu bir üçlemeye Kuzey Kore de ekleniyor. Emin olun. Yakın geleceği Avrupalı önderlerin tarih metinlerini referans alan “dogmatik zihniyet” belirlemeyecek.

Bu dogmatik zihniyete en şık ihtar, gerçek siyasetin merkezi, İngiliz monarşisinden geliyor.

Bırakalım, Alman siyasetçi Leyen, Hamburg’dan Türkiye’ye sallayadursun… Siyasi gelişmeler hiç de o denli AB Başkanı’nı doğrular istikamette değil. Türkiye’de olduğu kadar Avrupa’da da yansılara neden olan kelamlar, NATO Genel Sekreteri Rutte’nin Ankara’da Erdoğan, Hakan Fidan ve Yaşar Güler ile görüşmeleri ile eş vakitli basına yansıtılıyor.

“NATO Genel Sekreteri Ankara’da Türkiye ile stratejik toplantı yaparken AB cephesinde Türkiye’yi Rusya-Çin ile anmak çelişkili manzara verdi” yorumlarına yol açıyor.

NATO Genel Sekreteri Rutte’nin Ankara ziyaretini İngiltere-Türkiye Stratejik Paydaşlık Çerçeve Dokümanı izliyor. Birleşik Krallık ile Türkiye ortasında 23 Nisan günü klasik savunma mutabakatından daha kapsamlı bir siyasi-ekonomik çerçeve muahedesi kabul ediliyor. Alman siyasetçi, Türkiye’yi düşman ülkeler ile birlikte ansa da İngiltere Eurofighter uçaklarının Türkiye’ye teslimini onaylayarak, kıta Avrupa’sını devre dışı bırakıyor, Türkiye ile özel eksen oluşturuyor.

İngiltere-Türkiye paydaşlık antlaşmasının Kral Charles’ın Amerika ziyareti öncesinde imzalanması da dikkate şayan. Donald Trump ile Kral Charles ortasındaki temaslar, İngiliz siyasetini Avrupa’da hissedilir hâle getiriyor.

Taşralı Alman bir ailenin torunu olan Trump’ın “Biz olmasak, şu anda hepiniz Almanca konuşuyor olurdunuz…” kelamlarına Kral Charles “Biz olmasak, siz de Fransızca konuşuyor olurdunuz” diyerek, tarihi bir istikrar hatırlatması yapıyor. İngiliz Kral bir cümle ile yalnızca Amerika’yı değil, birebir vakitte Almanya’yı ve Fransa’yı da 12’den gaye alıyor.

Önümüzdeki sürecin en sembolik anlarından biri Charles’ın Trump’a sunduğu ikram ile verilen iletide gizli. Japonya’ya karşı misyon yapmış, II. Dünya Savaşı periyodu İngiliz denizaltısı ‘HMS Trump’ın orjinal çanı, Lider Trump’a takdim ediliyor. Üzerinde “Trump1944” ibaresi bulunan bu askerî sembol, Trump’a sunulurken Charles’ın “İhtiyacınız olduğunda çanı çalmanız yeterli” kelamı, İngiltere’nin dünya hiyerarşisinde kendisini nasıl konumlandırdığını açıkça ortaya koyuyor.

Alman siyasetçinin gerçek siyasete uymayan tabirlerinin akabinde eski AB Komisyon Başkanı Belçikalı Charles Michel birinci reaksiyon veren oluyor. “Türkiye, NATO’nun temel bir müttefiki, Avrupa’nın büyük bir savunma aktörü ve önemli bir bölgesel güçtür. Avrupa, ikili standart uygulayarak güçlenemez” diyor.

Alman siyasalların Türkiye’yi küçümseyen dar görüşlü yaklaşımı, Ankara’da iki ay sonra yapılacak NATO Doruğu öncesinde aksi tepiyor.

Bu yansıyı Brüksel’den Türkiye’ye Kraliçe Mathilde liderliğinde bir Belçika heyetinin Türkiye’yi ziyaret edeceği haberi izliyor. İstanbul ve Ankara’ya 10-14 Mayıs tarihlerinde ticaret yüklü “Belçika Ekonomik Misyonu” ziyaretinde, iş insanları, akademisyenler ve bakanlık temsilcileriyle yaklaşık 450 kişinin yer alması bekleniyor.

Der Spiegel, Almanya’nın en saygın mecmuası. Türkçesi “ayna” demek. Spiegel, Türk-Alman bağlantılarının her vakit aynası oldu. Ekseriyetle anti-Türkiye siyaseti izlese de “okyanus ötesine” derinden bağlıdır. Bu hafta “Antalya Diplomasi Zirvesi’ne” özel bir yer ayırdı. “Erdoğan Barış Güvercini oluyor” başlıklı tahlilde Türkiye’nin Antalya’da “Türk versiyonu bir Münih Güvenlik Konferansı” oluşturduğu tabir edildi.

Yani Antalya Forumu, global güçlerin buluştuğu itibarlı stratejik platform olarak tanımlandı. Türkiye’nin “Batı dışındaki dünyayı toparladığı” tabirine yer verilen yorumda, “Türkiye’nin yalnızca Batı merkezli değil, Afrika, Asya, Körfez, Rusya dâhil farklı bloklardan ülkeleri kendisine çektiği” görüşü vurgulandı.

“Türkiye’nin ‘kriz çözen, herkesle temas kurabilen ülke’ imajında başarılı olduğu” vurgulanan yazıda “ordusu, savunma sanayii ve diplomatik kapasitesiyle dikkate alınması gereken önemli güç olarak” anlatıldı.

Sergey Lavrov’un Antalya’da konuşma yeri bulduğu, Türkiye’nin dışlanan aktörlerle konuşabilen platform sunduğu vurgulandı. Türkiye’nin artık yalnızca izleyen değil, masa kuran ülke olduğu vurgusu yapıldı. Der Spiegel ton değişiminin ardında Almanya’nın artık Türkiye’yi görmezlikten gelememesi hususu var.

Başbakan Merz’in geçtiğimiz yıl Türkiye ziyaretinde “Türkiye’nin lojistik altyapısının değişimine katkıda bulunacağız” sözleri, 2026 yıl sonuna kadar “Hicaz Demiryolu’nun” hayata geçirilmeye başlanması ile beden bulacak.

Hatırlatalım, Türk-Alman projesi olan “Bağdat ve Hicaz Demiryolları” Prusya’nın felaket ile biten en büyük ülküsüydü.

Kısa bir müddet öncesine kadar “Bükreş Dokuzlusu” tezi ile NATO içerisinde bile Türkiye’ye tecrit uygulayan Almanya, tavır değiştiriyor.

Almanya’yı Türkiye ile yakın diyaloğa zorlayan bir faktör de Rusya’dan gelen “Druzhba Boru Hattı” üzerinden “Kazak petrolü” etiketiyle Almanya ve Avrupa’ya ulaşan petrol sevkiyatının geleceği. Petrol, Kazak menşeli görünse de Rus boru sınırı sistemini kullandığı, bu nedenle Moskova’ya transit gelir sağladığı savunularak yaptırım kapsamına alınması isteniyor. Bu yaklaşım Almanya açısından yeni bir güç gerilimi olarak bedellendiriliyor.

Yaptırımların genişletilmesini savunan ülkelerin başında Polonya geliyor. Varşova, Almanya’nın baskılanmasına karşın Rus güç altyapısına bağlı tüm çizgilerin devre dışı bırakılmasını talep ediyor.

Von der Leyen’i huzursuz eden bir gelişme de Hırvatistan’da yaşanıyor. Polonya’nın teşebbüsü ile Cumhurbaşkanı Erdoğan, Hırvatistan’da yapılan Karadeniz, Baltık ve Adriyatik denizleri ortasında, Avrupa Birliği’nin doğu kanadındaki 12 ülkenin yer aldığı “Üç Deniz İnisiyatifi” toplantısına davet ediliyor.

Türkiye ile ilgili Avrupa’daki dalgalanmalar tesirini artırarak Ankara NATO Zirvesi’ne kadar sürecek. Rusya yanlısı “Orban’dan kurtulduk” denirken Bulgaristan’da Rusya’ya yakın bir iktidar değişikliği de Ankara’da gündemi etkileyecek.

Fransa ve Yunanistan’ın Kıbrıs’ta sergilediği lokal korkular ile ‘NATO’cu-Avrupacı’ niyet çatışması gelecekte de var olacak. Fransa, Avrupa’nın yalnız kurdu rolünü kendisine layık görse de kıtanın güvenlik mimarisinin sıklet noktası İngiltere, Almanya, Polonya üçgeni. Kıymetli olan Türk kamuoyunun kendi dinamikleri ile siyasi gelişmeleri bütünsel olarak okuması, toplumu Avrupa’da marjinalleşmiş odakların tesirinden uzak bir sağduyu ile aydınlatması.

Zira Türkiye kaynaklı aydınlığa yalnızca ülkemizin değil, artık Avrupa’nın da muhtaçlığı var.