Hakan Fidan’dan flaş açıklama: Amerika ve İsrail Esed’in gitmesini hiç istemedi

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Suudi Arabistan merkezli Al Hades kanalına mülakat verdi.

“Suriye muhalefetinin Türkiye’de yer bulması, çalışması değerliydi.” diyen Bakan Fidan, “Türkiye özellikle Suriye muhalefetinin yapan bir halde sorunu çözmesi için çok çalıştı. Astana Süreci bu bahiste olağanüstü kıymetliydi, ancak maalesef Esed rejimi tahminen birazdan konuşacağız çok çeşitli sebeplerden ötürü bir türlü bu tahlile yanaşmadı ve bir denklem ortasında kaldı: Ya gücü kendi halkıyla paylaşacaktı, halkıyla barış yapıp ya da dışarıdan gelen hegemonlarla, güçlerle, onu halkına karşı savunan güçlerle gücü paylaşacaktı. Doğal Rusya’yla ve İran’la bu gücü paylaşınca bir arada savaştılar, istedikleri kararları alamadılar. Zira her ülkenin farklı çıkarları vardı ve bir noktadan sonra Esed gerek halkıyla barışmada, gerek milyonlarca insanı geri getirmede, gerek halihazırda Suriye’de bulunan insanlara hizmet götürmede, temel hizmetleri götürmede, iktisatta başarısız olunca artık sistem zaten çöktü” dedi.

Türkiye’nin Esad rejiminin devrilmesine ait süreçteki rolüne ait soru üzerine Bakan Fidan, “Türkiye böyle bir sürecin asla modülü olmadı. Harekat başladıktan sonra HTŞ ve öbür muhalifler tarafından harekat başladıktan sonra, bunun en kansız, en sorunsuz, en maliyetsiz biçimde nasıl olması için ağır bir uğraş gösterdik, fakat onun öncesinde hiçbir ülkeyle yahut hiçbir kümeyle bir ortaya gelip bu türlü bir planlama ve çalışma içerisinde olmadık” sözlerini kullandı.

Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın’ın 12 Aralık’ta Suriye’nin başşehri Şam’a yaptığı ziyarete değinen Bakan Fidan, “Şimdi biliyorsunuz biz İbrahim Bey’i gönderirken ondan evvel hem bölge ülkeleriyle hem Batılı ülkelerle geniş bir istişare içerisinde bulunduk, Şam’daki yeni idareyle hem bölgedeki ülkeler hem dünya ülkeleri nasıl irtibat kurmalı? Yaptığımız temaslarla orada genel bir algı ve talebi gördük ve herkesin üzerinde aşağı üst ittifak ettiği belirli prensipler vardı. Bunlar terör örgütlerinin yeni periyotta Şam’dan istifade etmemeleri, bilhassa azınlıklara karşı yeterli davranılması. Hristiyanlar, Kürtler, Aleviler, Türkmenler başta olmak üzere. Daha sonra kapsayıcı bir hükümetin kurulması üzere, komşularına tehdit olmaması üzere çeşitli oluşmuş görüşler vardı. İbrahim Bey bu görüşleri memleketler arası toplumun, bölgenin ve bizim olağan ki görüşlerimizi karşı tarafa iletti. Karşı tarafın da bilgilerini aldı. Biz o bilgileri aldıktan sonra da zati cumartesi günü biliyorsunuz Ürdün’de, Akabe Körfezi’nde çok kıymetli bir toplantı vardı. Oraya gittik ve orada da alacağımız kararlara temel teşkil eden görüşmeler yaptık” dedi.

Bölgedeki devletlerin olgunlaştığına dikkat çeken Bakan Fidan, “Bizim coğrafyamızın toprağı bereketli, insanı verimli ve çalışkan, dürüst. Devletler artık olgunlaşmış durumda. Artık bir ortaya gelip yapabileceğimiz çok şey var. Bizim bildirimiz bu. Yani o dominasyon fikri, emperyal fikirlerin rafa kaldırılması lazım. Yani birilerinin vekil kullanarak bölgede öteki ülkeleri yönetmeye çalışması, birilerinin geri planda para vererek öbür bir şey yapmaya çalışması, menfaatini muhafazaya çalışması evvelce. Yani bunlar bir aksiyon karşı tepki üretiyor, tepki öbür bir aksiyon üretiyor derken bir kısır döngü içerisine giriyoruz. Bölge, artık bu kısır döngüden çıkacak kadar ders almış durumda. Bölgemiz son 20-30 yıldır nitekim inanılmaz derecede büyük bir ateş sarmalının içerisinde. Körfez’dekiler Yemen sorunundan etkilendiler, bizler Irak ve Suriye sorunundan etkilendik. Ben yeni devirde İran’ın da ders çıkartacağını düşünüyorum, İran’a da yardımcı olmamız lazım yapan bir halde. Suriye’deki yeni idareye de isteklerimizi ileterek yardımcı olmamız lazım. Ben Türkiye’nin, Suudi Arabistan’ın, Birleşik Arap Emirlikleri’nin, Mısır’ın, Katar’ın bir ortaya gelerek, Ürdün’ün de, bölgedeki kritik sıkıntıları çözmede çok önemli adımlar atabileceğine inanıyorum, Akabe’deki toplantıyla da buna başladık. Kıymetli olan devletlerin samimi olması” dedi.

Suudi Arabistan ile Türkiye’nin Suriye konusunda temas halinde olup olmadığı sorulan Bakan Fidan, “Evet. Tabii var, var konuşuyoruz. Yani Suud makamlarıyla hayli âlâ münasebetimiz var. Çok açık ve samimi konuşuyoruz. Yani hem güvenlik servisleriyle hem Dışişleri Bakanıyla çok dikkatli bir formda ilgileri götürüyoruz. Burada dediğim üzere yani, her devlet artık kendi olgunluğunu tamamlamış durumda. Kimsenin kimseye palavra söylemeye, tuzak kurmaya hiç mecali de yok. Bu bizlere de yakışmaz, bölgede olgun ülkeler olarak. Suudi Arabistan’ın şu anda çok büyük bir potansiyeli var, büyük bir dönüşümden geçiyor Suudi Arabistan. Başbakan Muhammed bin Selman, Veliaht Prens, sahiden hem birebir anda birçok dönüştürücü hareketi yapıyor, yalnızca altyapıyı değil, toplumsal dönüşümü de şu anda sağlamakla meşgul. Benim gördüğüm, bölgedeki ülkeler Irak, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Katar bunların hepsi kalkınmalarını gerçekleştirmekle meşgul, Mısır da dahil olmak üzere. Herkes savaş olmasın, istikrarsızlık olmasın, altyapılarımızı geliştirelim, yirmi birinci yüzyıla uygun teknolojik yatırımlarımızı yapalım, ticaretimizi ilerletelim, toplumlarımıza daha âlâ hizmet yapalım. Bakın, artık Körfez ülkelerinde ve öbür ülkelerde niçin çok fazla toplumsal rahatsızlık çıkmıyor? Zira oradaki idareler kazandıkları paraları, petrolden gelen parayı halkına harcıyorlar, temel hizmetleri götürüyorlar, altyapıyı götürüyorlar, eğitimi götürüyorlar, moderniteyi götürüyorlar. Bunlar olduğu sürece yani oradan bir sorun çıkmıyor. Ancak halklarına hizmetleri götürmeyen toplumlarda kahır çıkıyor. Münasebetiyle bizim el birliğiyle, el ele vererek yeni devirde bilhassa Suudi Arabistan’la çok yakın iş birliği içerisinde ve öteki kardeş ülkelerle iş birliği içerisinde yeni bir anlayışı, yeni bir vizyonu bölgede daima bir arada hayata geçirmemiz gerekiyor” dedi.

Türkiye’nin Suriye’de sivil ve demokratik bir devlet inşa edilmesini arzuladığını aktaran Bakan Fidan, “Kesinlikle bizim arzuladığımız o, hem sivil hem demokratik bir devlet istiyoruz. Olağan orada şu anda, Suriye, kendi içinde de Beşar Esed’den kurtuldu, fakat yeni periyotta de birtakım sorun, sorun alanları olabilir. O mevzuyu çözmede bölge ülkeleri olarak bizim Şam’daki yeni idareye yardımcı olmamız gerekiyor. Zati asıl çalışmamız gereken nokta da o bir arada bir formda. Birincisi Şam, yani bir gecede yahut bir ayda, bir yılda bir İsviçre demokrasisi beklemek çok şey olur, gerçekçi olmaz. Yani oradaki temel meselelerin hali, bir kere idarede kuşatıcılığın yansıması kıymetli. Başka hem coğrafik olarak hem etnisite olarak orada bir idareye yansıması olmalı. Orada anayasal vatandaşlık üzerinden, yani çeşitli ayrımcılığı da ve bölücülüğü de teşvik etmeden bir bütüncül ulusal devlet hudutları içerisinde idarenin kurulabileceğine inanıyorum. Burada yalnızca bir hassas geçiş devri var, o da Suriye muhalefetini oluşturan kümelerin yani kuzeydeki kümeler biliyorsunuz Suriye Ulusal Ordusu, Ulusal Kurtuluş Cephesi ve Heyet Tahrir el-Şam, güneyde de kümeler vardı ve bunların aslında bir süreç içerisinde artık bir konsolidasyona gitmesi değerli. Bu hassas bir süreç. Ben bu sürecin uygun yönetileceğini düşünüyorum. O bahiste elimizden gelen yardımı yapıyoruz. Zira güvenlikle ilgili, asayişle ilgili istikrar sağlandı mı, iktisatla ilgili, ticaretle ilgili, kalkınmayla ilgili, altyapıyla ilgili, temel hizmetleri vatandaşa götürmekle ilgili süreçlere de hızla başlanır” dedi.

HTŞ’nin gelecekte atacağı adımlara ait soru üzerine Bakan Fidan, “Şimdi şöyle bizim rolümüz, biz kendi izlenimlerimizi anlatabiliriz ve onlarla ilgili tahminen şu ana kadarki olan süreç içerisinde tahminen muhakkak platformları oluşturmada yardımcı olabiliriz, bir ortaya gelmede. Fakat her şeyden kıymetlisi ben neyi anlatırsam anlatayım karşı tarafa, Heyet Tahrir el-Şam’ın ve Şam’daki yeni idarenin yaptıklarını gizleyemezsiniz, söyleyemezsiniz. Şayet ben yanlış bir reklam yapıyorsam yalancı çıkan ben olurum. Münasebetiyle daima bir arada yeni idarenin, oradaki arkadaşların ne yaptığına bakacağız. Milletlerarası toplumun, bölgesel müttefiklerin, ülkelerin -başta Arap ülkeleri olmak üzere- nasihatlarını dinliyor mu, gerekli adımları atıyor mu? Terörle alaka kurmaması, azınlıklara makûs muamele yapılmaması, bunlar başlangıç noktaları, olağanüstü kıymetli. Bayan haklarıyla ilgili bahisler, bunlar kıymetli. Şu ana kadar bunlardan bir şikayet görmedik ancak her şey çok yeni. Münasebetiyle bizim tavsiyemiz gerek Amerikalılara, gerek Avrupalılara, gerek bölgedeki ülkelere temas edin, hangi hususlarda hassas olduğunuzu, yani evrensellikle ilgili, yani biz burada ülke çıkarlarından değil, burada bir tane ülkenin çıkarı olur, o da Suriye’nin çıkarı ve Suriye halkının çıkarı. Her ülkenin Suriye ile iş birliği yapmak için ne cinsten bir beklenti içerisinde olduğunu söylemesi lazım. Ben bu noktada yeni idarenin Suriye’de şu anda çok dikkatli bir diplomatik münasebet şekli geliştirdiğini ve dikkatli bir diplomatik lisan kullandığını görüyorum. Ancak evvelce bir laf vardı, bu teyit mevzularında “güven denetime mani değildir” diye. Burada da yani inanç natürel ki olacak söylenene ancak hepimiz burada da göreceğiz yani işlerin nasıl gittiğini. Lakin tekrar ediyorum, bizim daima bir arada bölge ülkeleri olarak yeni idareye yardımcı olmamız lazım ki milyonlarca insan, 10 milyondan fazla Suriyeli tekrar konutlarına dönsünler, bir iktisat canlansın. Bölge ülkeleri üzerindeki, Ürdün’ün üzerinde, Mısır’ın üzerinde, Irak’ın üzerinde, Türkiye’nin üzerinde ve Avrupa’nın üzerinde oluşturulmuş basınçlar var. Herkes bu Suriyeli kardeşlerimize konut sahipliği yaptı. Bunların geri dönüp bu basıncın ortadan kalkması da önemli” dedi.

Suriye’deki gelişmelerin Gazze Şeridi’ndeki duruma tesiri sorulan Bakan Fidan,

“Benim bu hususta farklı fikirlerim var. Yani 13 yıl İstihbarat Başkanlığı yaparken, bölgede İranlı arkadaşlarımızla da çok konuştuk. Yani sizin bilhassa Suriye’de Beşar Esed’ın İsrail’e karşı bir direniş cephesinin bir ögesi olması problemi bir latife. Yani Beşar Esed İranlılara yer veriyordu. Suriye’den İsrail’e rastgele bir askeri harekat gördünüz mü siz? Görmediniz. İsrail’den Suriye’ye askeri harekat gördünüz mü? Görmediniz. İsrail’den yapılan bütün askeri harekatlar İranlı ve İranlı milislere yönelikti, yani Suriye ile ilgili bir sorunu yoktu. Esed kendini geriye çekmişti, İran’la İsrail’in kendi toprağında savaşmasını seyrediyordu. Bakın ben size bir şey söyleyeyim, Suriye muhalefeti bundan 6-7 sene evvel Şam’da şimdiki yaptıklarını yaptığı sırada, o vakit Biden Lider Yardımcısıydı, Türkiye’ye geldi, Cumhurbaşkanımızla görüştü ve biz Esed’in gitmesini istemiyoruz dedi. Biz biliyoruz aslında bu onun değil İsrail’in bir görüşüydü. İsrail hiçbir vakit için Esed’in gitmesini istemedi. Esed’in İranlılara verdiği ortamdan mutsuzdu İsrail. Lakin Esed’in genel manada kendisi için yararlı bir aktör olduğunu biliyordu. Yani son güne kadar, Amerikalıların bize söylediği harekat başladıktan sonra da, İsrail, Esed’in gitmesini istemiyor”

dedi.

“Esed, İsrail’in gündemine hizmet ediyordu ve İsrail’in güçlenmesine katkıda bulunuyordu diyebilir miyiz?” sorusuna yanıt veren Bakan Fidan, “Şöyle, yani burada realist siyasetler izlemek lazım. Esed’ın yürüttüğü siyaset aşikâr noktalarda realist siyasetti. Yani burada ben yalnızca yapılan reklamın yanlışlığını anlatmaya çalıştım. Yeni idarenin de ben İsrail’le bir çatışma arayacağını düşünmüyorum. Herkesin kendi hudutları içerisinde kendi işine bakması gerekiyor. İsrail’in Suriye topraklarını işgal etmemesi, ondan vazgeçmesi gerekiyor. Suriye’nin de İsrail’e yönelik bir şey yapmaması gerekiyor. Karşılıklı bir şey olursa o vakit yapılabilir. Onun için tehdit algısını tekrar tanımlamak lazım. Artık bölgeden İranlı ögeler çekildiler ve İsrail için temel telaş kaynağının muhakkak noktalarda elimine olmuş olması lazım. Fakat İsrail’in halihazırda en makûs senaryoya nazaran düşünüp, Suriye’deki belirli tesisleri vurması ve aşikâr yerleri işgal etmesi de kabul edilebilir bir şey değil. Yani bu bir bağımsız ülkenin, hükümran ülkenin toprağının gereksiz yere işgalidir, bunu haklı çıkartacak rastgele bir emare olmadan bunun yapılması da hakikat değil” dedi.

İsrail’in Suriye topraklarına düzenlediği ataklara ait soru üzerine Bakan Fidan, “Cevabı basit. Suriye halkının kendi vicdanını, çoğunluğunu temsil eden her iktidar, İsrail’in etrafındaki her iktidar, İsrail için bir tehdittir. Beşar Esed, Suriye halkının çoğunluğunu temsil etmiyordu. Halktan meşruiyet alamadığı için dışarıdaki güçlerden meşruiyet alması gerekiyordu. Yeni gelen idarenin Suriye halkının temel pahalarını yansıttığı için Artık 20 milyon Suriyeliye sorduğunuz vakit İsrail’le ilgili ne düşünüyorsunuz diye, ne diyecekler? Berbat düşünüyoruz diyecekler. Artık bu berbat fikrin alışılmış ki iktidarda olması, yasal yansıma bulması İsrail’in işine gelmiyor. Hasebiyle İsrail burada açıkçası en berbat senaryoyu göz önüne alıp buradan bir ziyan gelecek diye birtakım adımlar atıyor. Ancak ben hem yeni idareyle konuştuğum için biliyorum, hem genel kurallarda değerlendirdiğimizde şu anda yeni idarenin elinde harap olmuş bir ülke var. Milyonlarca insan perişan durumda, bunlara hizmet götürmesi gerekiyor. Bölgede savaşa dayalı, yayılmaya dayalı bir çatışmanın olmaması gerekiyor. Fakat şunu da unutmamak lazım, bölge ülkeleri ve bölge halklarının hassas oldukları birkaç tane sıkıntı var. Kudüs konusu kıymetli, Filistin sorunu kıymetli. Siz, Filistinli Arap kardeşlerimizi çoluk çocuk demeden soykırıma tabi tutarsanız, bu, bölgedeki bütün halkları, bütün devletleri ister istemez isyana götürür. Bunun durması gerekiyor. Gazze’de yaşananlar, Batı Şeria’da devam eden işgal ve ilhak, yani bunların durması gerekiyor. Bunlar bölgeye çok negatif bildiriler gönderiyor ve bölgedeki halklar muhakkak bahislerde mahrumiyeti çekerler ancak kelam konusu Gazze ve Filistin olduğu vakit da seslerini yükseltirler. Yani İsrail’in bunu artık hesaba katması gerekiyor” dedi.

İran ve Rusya’nın Suriye’de soğuk ya da sıcak savaş başlatıp başlatamayacağı konusunda gelen soruya Bakan Fidan, “Tabii ki her vakit için başlatacak yetenekleri olabilir lakin ben İran’ın da Rusya’nın da bunu yapacağını düşünmüyorum. İran da Rusya da son derece gelişmiş karar alma sistemleri olan iki ülke. Alandan gelen dataları görüyorlar, yeni periyoda bir an evvel adapte olup devam etmek gerekiyor. Biz yeni periyotta de hem İran’la hem Rusya’yla da konuşarak problemleri çatışmadan, her iki tarafın lehine olacak biçimde nasıl yönetiriz onu yürütmeye çaba edeceğiz” yanıtını verdi.

Suriye’deki terör örgütü PKK/YPG konusunda Türkiye’nin ne yapmayı planladığı sorulan Bakan Fidan,

“YPG, PKK’nın Suriye’deki bir koludur. Türkiye’den, Irak’tan, İran’dan ve Avrupa’dan gelmiş memleketler arası terörist savaşçıların yönettiği bir tertip. Bunu her ne kadar Amerikalılar dünyaya farklı halde pazarlasalar da olayın özü bu. Artık bu palavra ortadan kalkmalı. PKK’nın hem Suriye’de Arap topraklarını işgal etmesi, hem Suriye halkının tamamına ilişkin olan doğal gaz ve petrol kaynaklarının üzerine oturması, Kürtlere, Araplara muazzam makûs davranması artık son bulmalı. Yani bu hususta ben artık memleketler arası bir anlayışın, birliğin olduğunu düşünüyorum. Arap toprakları kurtulmalı. Ben geçen bir konuşmamda da söyledim, bölgenin otantik halklarının bulduğu otantik topraklar Kürtler, Araplar, Türkmenler, Yezidiler, Aleviler kendi yerlerinde yaşamalı, kimse yerinden edilmemeli. Kürtlerin ilişkin olduğu yerler var, Arapların, Türkmenlerin. Lakin diğerinin gidip toprağını işgal edip, dışarıdan aldığınız takviyeyle, bu devam edemez ve etmemeli de, etmeyecek de inşallah”

dedi.

Esed’in kardeşi Becerikli Esed’ın akıbeti hakkındaki soru üzerine Bakan Fidan, “Bizde bilgi yok. Merak da etmiyorum açıkçası. O, Suriye rejiminin, Suriye’deki yeni idarenin açıkçası işi, savaş suçlularının artık bulunması ve aranması” dedi.

“Suriye’de Ali Memlük, Hüsam Luka üzere mevkidaşlarınız vardı. Bu beşerler daha sonra ülkeden çıkış için yardım bağlamında sizinle bir temasa geçtiler mi?” sorusuna Bakan Fidan, “Geçmediler” yanıtını verdi.

“Geçtiğimiz üç yıl içerisinde Esed’le hiçbir ortaya geldiniz mi Sayın Bakan?” sorusu üzerine Bakan Fidan, “Yok gelmedim. Yani gelmek için teşebbüsümüz oldu, istedik fakat kabul etmediler. Yani ben istedim. Hatta bölgedeki ülkeleri aracı yaptık Irak başta olmak üzere, öbür ülkelerin ismini da söylemeyeyim. Hepsine hayır” dedi.