Yanılgı tekrarı değil Nörodöngü

Hayatımızda bazen kendimizi tıpkı noktaya dönüp dururken buluruz. Tıpkı cins meseleler, benzeri gerilimler ve tekrar eden kaygılar… Hatta kimi bahislerde kararlı adımlar atmak için ‘Bu sefer farklı olacak’ formunda telkinlerde de bulunuruz. Lakin birden fazla birkaç ay, hatta birkaç gün içinde yeniden birebir noktada oluruz. Çoğumuz bunu irade eksikliği olarak nitelendirse de aslında tüm problem beynimizin çalışma biçimiyle ilgili. Beynin öğrendiği kalıpları otomatik olarak tekrar etme eğilimi gösterdiğini belirten Uzman Klinik Psikolog Gül Çolak, “Beyin her vakit hakikat olanı değil, bildiği ve tanıdık olanı seçiyor. Tanıdık olan durum şahsa ziyan verse bile, beyin bilinmezliğin oluşturduğu alarm durumu yerine bildiği huzursuzluğu inançlı bölge olarak algılıyor” dedi. Yaşanan bu dejavu hissinin psikolojide nörodöngü olarak isimlendirildiğini söyleyen Çolak, “Bu yüzden kişi kendine düzgün gelmeyen bağlara, gerilimli iş nizamına, ertelemeye, daima korkuya ve çok yorgunluğa karşın birebir tempoya geri dönüyor” diye konuştu.

Nörodöngünün temellerinin çocukluk yıllarında atıldığını tabir eden Çolak, bu devirde yaşananların beynimizde görünmez bir ömür haritası oluşturduğunu söyledi. Bu haritanın bağlarımızı, gerilimle baş etme biçimimizi ve öz hürmetimizi şekillendirdiğini vurgulayan Çolak, “Örneğin daima eleştirilen bir çocuk yetersizlik döngüsüne hapsolurken, hisleri görmezden gelinen bir çocuk yetişkinliğinde içe kapanmayı otomatik bir savunma sistemi haline getiriyor” biçiminde konuştu.

Değişimin beyin için bilinmez olduğunu hatırlatan Çolak, “Bilinmezlik beyinde tehdit algısı oluşturuyor. Kişi sakin kalmak istese de sistem otomatik olarak eski alışkanlığa yani eski yola sapıyor. Burada sorun niyetin berbat olması değil, otomatik sistemin hızı” tabirlerini kullandı.

Nörodöngülerin yazgı olmadığını belirten Çolak, terapinin bu noktada devreye girerek farkındalık kazandırdığını ve beynin tasa sistemini sakinleştirdiğini söz ediyor. Yeni tecrübeler tekrarlandıkça, beyinde bu yeni ve sağlıklı yolların güçlendiğini vurgulayan Çolak, döngüyü kırmak için şu üç pratik adımı tavsiye etti. Çolak kelamlarını şöyle sürdürdü: “İlk adım bireylerin döngüye girdiği anı fark etmesi olurken, ikinci adım dert sistemini fizikî olarak sakinleştirmekten geçiyor. Üçüncü ve son adımda ise otomatik reaksiyonun dışına çıkan minik bir adım atmak gerekiyor. Farkındalıkla değişim her vakit mümkün. Gerçek adımlarla daha istikrarlı ve huzurlu bir ömür inşa edilebilir.”