Uzmanından çocuklara ‘erken yaşta sorumluluk’ verilmesi önerisi

Prof. Dr. Abdullah Atlı, AA muhabirine, Cambridge Üniversitesi tarafından yürütülen ve sonuçları geçen yıl kamuoyuyla paylaşılan çalışmada, insan beyninin hayat boyunca beş gelişim evresinden geçtiğinin ve 9 ile 32 yaş ortasının “ergenlik dönemi” olarak tanımlandığının ortaya konulduğunu söyledi.

Doğumdan ileri yaşlara kadar yaklaşık 4 bin kişinin beyin taramalarının incelendiği araştırmada beynin nöral kontaklarının vakit içindeki değişimi haritalandırılırken, 32 yaşından sonra gelişimin daha stabil bir yapıya geçtiğini anlatan Atlı, ilerleyen yaşlarda ise gerileme evrelerinin başladığının belirlendiğini tabir etti.

Söz konusu araştırma bulgularının klinik gözlemleriyle de örtüştüğünü belirten Atlı, çalışmanın ileri görüntüleme teknikleriyle elde edilen datalara dayandığını anlattı.

Atlı, şunları kaydetti:

“Benim de yakından takip ettiğim bir çalışma. Bu bilgiler, manyetik rezonans (MR) görüntüleme çalışmalarında tespit edilmiş. Burada aslında çalışan ve büyüyen bir beyin ortaya konuluyor. Ergenlik kavramı birden fazla vakit yanlış anlaşılıyor. Ergenlik deyince çoğumuzun aklına hırçın, sonlu bir genç geliyor lakin yalnızca sıkıntı o değil. Ergenlik, büyüyen, gelişen, her şeyi alan ve daima aktivite gösteren bir beyin demektir. Bu çalışma da bunu destekliyor. Beynin gelişimi 30’lu yaşların başına kadar sürüyor. 32 yaşa kadar beynin nöronlarındaki gelişim devam etmekte, hudut ağları verimli bir halde çalışmaktadır. Bu süreçte beyin daima bir yapılanma içerisinde fakat 30’lu yaşların başından sonra bu gelişim yerini daha stabil bir evreye bırakır. 66 yaşına kadar görece istikrarlı bir periyot devam ederken, sonrasında gerileme başlar, 80’li yaşlardan itibaren ise bu gerileme daha besbelli hale gelir.”

Ergenlik sürecinin uzamasında toplumsal değişimlerin de tesirli olabileceğine işaret eden Atlı, “Geçmişte bireyler çok daha erken yaşta sorumluluk alıyordu. Günümüzde eğitim süreçlerinin uzamasıyla birlikte bu yaşlar ileriye kaydı. Bugün gençlere evlilik planlarını sorduğumuzda 30-35 yaş aralığı öne çıkıyor. Bu da ergenlik devrinin toplumsal olarak da uzadığını gösteriyor. Ailelerin çocuklara erken yaşta sorumluluk vermesi değerli. Çocuğun önüne bir maksat koymadığımızda ve sorumluluk vermediğimizde, davranışsal sorunlar ve aile içi çatışmalar 30’lu yaşlara kadar devam edebiliyor. Biz bunu klinikte sıkça gözlemliyoruz.” değerlendirmesinde bulundu.

Günümüzde “ev genci” olarak tanımlanan bir kısmın ortaya çıktığını belirten Atlı, şunları söyledi:

“Bu bireylerin hala bir gelişim süreci içinde olduğunu söylemek mümkündür lakin bu noktada, gençlere nitelikli bir psikososyal eğitim sunulması, toplumsal ve mesleksel marifetler kazandırılarak hayatın içine etkin formda dahil edilmeleri büyük kıymet taşıyor. Aksi halde 30’lu yaşlara kadar aile içi çatışmalar devam ediyor. Anne ve babalar ‘Bana bağırdı, sözümü dinlemedi’ derken, gençler de ‘Babam bana bağırdı, travmatize oldum’ biçiminde karşılık veriyor. Bu kısır döngüden çıkabilmek için hem ailelerin hem de gençlerin süreci hakikat yönetmesi ve erken periyotta sorumluluk üstlenilmesi gerekiyor. Evvelce çağlar yüzlerce yıl sürerken, bugün 10-20 yıl içinde büyük değişimler yaşanıyor. Bu dönüşüm, beynin gelişim süreçlerini de etkilemiş olabilir.”

Bireyin ömrünü nasıl değerlendirdiğinin gelişim algısını etkilediğini lisana getiren Atlı, “50 yaşına gelmiş birinin kendini 20 yaşında hissetmesi farklı biçimlerde yorumlanabilecek bir durumdur. Asıl sorulması gereken, kişinin 20 ile 50 yaş ortasında nasıl bir ömür sürdüğüdür. Şayet fonksiyonel ve üretken bir ömür geçirmemişse, kendini hala 20 yaşındaymış üzere hissedebilir. Buna karşılık, spor yapan, kitap okuyan, toplumsal aktivitelere katılan ve topluma katkı sağlayan bir hayat sürmüşse, bu süreci değerli görür ve yaşına uygun bir olgunluk hisseder zira o 50 yılı dolu dolu yaşamıştır.” tabirlerini kullandı.