Çocuklar dijital yetim kalıyor

Çocukların dijital dünyada karşı karşıya kaldığı tehditler, Meclis Araştırma Komisyonu’nda masaya yatırıldı. Uzmanların paylaştığı datalara nazaran, Türkiye, internet kullanımında “yüksek kullanım yüksek risk” kategorisine yükselirken, her 5 çocuktan 1’i siber zorbalığa maruz kalıyor. Ailelerin aygıtlarla baş başa bıraktığı çocuklar ise literatürde “dijital yetim” olarak tanımlanıyor.

Komisyonda paylaşılan bilgilere nazaran, çocuklarda akıllı telefon sahipliği oranı yaşla birlikte süratle yükseliyor. Türkiye’de 10 yaşındaki çocuklarda yüzde 29,1 olan akıllı telefon sahipliği, 15 yaşında yüzde 91,5’e ulaşıyor. Gençlerin haftalık dijital aygıt kullanım oranı ise yüzde 60 düzeylerine çıkarken, bu müddet sıhhat kuruluşlarının önerdiği günlük kullanım sonlarının epey üzerinde seyrediyor.

Verilere nazaran Türkiye’de her 5 çocuktan 1’i siber zorbalığa maruz kalıyor. Kurulda dikkat çekilen bir öteki husus ise ailelerin dijital dünyadaki rolü oldu. Uzmanlar, birçok ebeveynin çocuklarını fizikî tehlikelerden uzak tutmak gayesiyle tablet, telefon ve bilgisayarlarla odalarında uzun müddet yalnız bıraktığını belirtti. Bu durumun literatürde “dijital yetimlik” olarak tanımlandığı tabir edildi. Çevrimiçi ortamda zorbalık ya da tacize uğrayan çocukların ise aygıtlarının ellerinden alınacağı kaygısıyla yaşadıkları meseleleri aileleri yahut öğretmenleriyle paylaşmaktan kaçındığı vurgulandı.

Komisyonda yapılan sunumlarda, bilhassa kontrolün hudutlu olduğu kimi çevrimiçi platformlarda yayılan radikal akımların gençler üzerindeki tesirlerine de dikkat çekildi. Bayan düşmanlığı ve çok karamsarlık içeren “incel” ve “blackpill” (kara hap) topluluklarının Türkiye’deki gençler ortasında da karşılık bulmaya başladığı belirtildi. Uzmanlar ayrıyeten, pak görünen içeriklerin de çocuklar üzerinde olumsuz tesirler yaratabildiğini belirtti. Kutu açma görüntüleri ve ağır tüketim odaklı içeriklerin erken yaşta tüketim baskısını artırdığı, hoşluk ve makyaj içeriklerinin ise vücut algısı üzerinde olumsuz sonuçlar doğurabildiği kaydedildi.

Komisyonda, dijital risklerle çaba maksadıyla çeşitli tahlil teklifleri de gündeme geldi. Teklifler ortasında, dijital platformları denetleyecek bağımsız bir üst konsey oluşturulması, Türkiye’nin kültürel yapısına uygun yerli bir oyun derecelendirme sisteminin kurulması ve dijital platformların çocuk güvenliği temel alınarak tasarlanmasının yasal mecburilik haline getirilmesi yer aldı.