Kistik fibrozis hastalığının teşhis ve takibine yönelik yeni usul araştırılıyor

Usta, AA muhabirine yaptığı açıklamada, kistik fibrozisin, teneffüs ve sindirim sistemi başta olmak üzere birçok sistemi etkileyerek enfeksiyonlara ve hasara sebebiyet veren genetik hastalık olduğunu belirtti.

Kistik fibrozisin teşhis ve izlenmesinde yenilikçi biyosensör teknolojilerinin geliştirilmesi gayesiyle, Atılım Üniversitesi işbirliğinde “Pankreatit Alakalı Proteine (PAP) Karşı DNA Aptamerleri ve Aptamer Temelli Kuvars Kristal Mikroterazi Biyosensörünün Geliştirilmesi Projesi”ni hazırladıklarını söz eden Usta, projenin “TÜBİTAK 1001-Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı” kapsamında desteklenmeye hak kazandığını vurguladı.

Yaklaşık 2 bin varyantı olan hastalığın erken periyotta teşhisinin ehemmiyetine dikkati çeken Usta, Sıhhat Bakanlığınca yeni doğan bebeklerde kistik fibrozisin tespiti için tarama programı uygulandığını anlattı.

Usta, hastalığın tespitinde yenilikçi biyosensör teknolojilerinin geliştirilmesini hedeflediklerine işaret ederek, şunları kaydetti:

“Rutin laboratuvar pratiğimizde, farklı beden sıvılarında biyomoleküllerin tahlilinde kullandığımız usullerimiz bulunmaktadır. Bu metotlar çeşitlilik göstermekte ancak bunlar içerisinde en dikkat alımlı olanlarından biri hormonların, tümör belirteçlerinin, vitaminlerin tahlillerinde kullanılan immüno tahlillerdir. Bu tahlillerde beden sıvılarındaki biyomoleküller işaretli antijen yahut antikorlar tahlil edilmektedir. Projemizde immun tahlillerde kullanılan antijen yahut antikorların yerini alabilecek, aptamer olarak tabir edilen tek zincirli DNA molekülleri ya da oligonükleotidleri temelli bir yol geliştirmeyi amaçlıyoruz.”

Usta, bu gayeye ulaştıkları takdirde PAP’ı aptemer temelli bir metotla tahlil etmeye çalışacaklarını belirterek, “Bu prosedür sonrasında kistik fibrozis tarama programında kullanılabilir hale getirmek ikinci temel maksadımız olacak.” dedi.

Proje yürütücüsü, Giresun Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Kolu Öğretim Üyesi Dr. Öğretim Üyesi Ömer Emecen ise projede birinci olarak bir prob sentezlemeyi hedeflediklerinin altını çizerek, “Bu probu da kistik fibrozis hastalarında var olan, tarama programlarında kullanılan PAP proteini ismini verdiğimiz bir proteine bağlanmasını hedefleyerek sentezleyeceğiz.” diye konuştu.

Emecen, bu yolun “kuartz kristal mikroterazi” olarak isimlendirildiğini lisana getirerek, şöyle devam etti:

“Spesifik bir ölçüm prosedürüdür. Bunu sensöre entegre edeceğiz. Var olan prosedüre bir alternatif ölçüm metodu olacak. Proje tamamlandığında var olan bir usule alternatif olacak. Bilimsel açıdan baktığımızda, literatürde bu türlü bir proteine karşı sentezlenmiş bir prob mevcut değil. Münasebetiyle bilimsel boşluğu dolduracak. İkinci açıdan baktığımızda da bu türlü bir sensör mevcut değil. Bu bir alternatif olduğu için tahminen ticari potansiyeli dahi olabilir.”

Emecen, Atılım Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Veli Cengiz Özalp’in de yer aldığı projenin 3 yılda tamamlanmasını hedeflediklerini kelamlarına ekledi.